Jesteśmy z przyszłości. Ponad ćwierć wieku temu byliśmy, kiedy pisaliśmy i głosiliśmy, że w Polsce będzie wolny rynek i wolność gospodarcza. Byliśmy przekonani, że „ustroje upadają nie dlatego, że są okrutne tylko dlatego, że bankrutują", co wcześniej zauważył profesor Norton Cecil Parkinson.  

 

Nie traciliśmy czasu na deliberacje o "trzeciej drodze" i możliwościach naprawy zbankrutowanego socjalizmu. Wierzyliśmy, że idee mają swoje konsekwencje a szczególnie ideea wolności ekonomicznej. Należeliśmy do wolnorynkowego nurtu opozycji politycznej, której intelektualnie przewod-zili Stefan Kisielewski oraz Mirosław Dzielski.  

 

Z intelektualnego faktu jakim była wolność ekonomiczna tworzyliśmy fakty polityczne. Wolnorynkowa części opozycji stworzyła „Akcję Gospodarczą". Dwadzieścia lat temu przed i po „Okrągłym stolem" „Akcja Gospodarcza" nadawała kierunk zmian systemowych w polskiej gospodarce.  

 

Z dwudziestokilku osobowej „Akcji" połowa została ze strony „Solidar-ności" członkami parlamentu i ministrami w pierwszym niekomunistycznym rządzie. 16 września 1989 roku, cztery dni po utworzeniu tego rządu pow-stało Centrum im. Adama Smitha jako intelektualna kontynuacja politycznej Akcji Gospodarczej. Jesteśmy pierwszym w Polsce i Europie Środ-kowowschodniej niezależnym instytutem nie związanym z jakąkolwiek partią czy grupą rządzącą.  

 

Naszą misją było i jest wspieranie gospodarki wolnego rynku zbudowanej na własności prywatnej, swobodzie umów i ogranicznonej interwencji rządu oraz na fundamencie moralnym. Wspieramy również budowanie wolnego i odpowiedzialnego społeczeństwa.   Ale naprawdę to nie my i nie politycy zmienili nasz kraj, tylko przedsiębiorcy i wolność. To „Kontrrewolucja straganów", czyli stworzenie od pięciu do sześciu milionów nowych miejsc pracy przez powstałe z dnia na dzień dwa miliony prywatnych przedsiębiorstw, uratowały w Polsce demok-rację. Rzesze ludzi masowo traciły zajęcie w zbankrutowanych sektorach socjalistycznej gospodarki. Gdyby nie praca w eksplodującej rozwojem prywatnej gospodarce zostałyby im tylko ulice i bunt. Niebywała wolność, która odblokowała przedsiębiorczość zaowocował „polskim cudem gospodarczym", ostatnim cudem w końcu XX wieku na Świecie. Gospodarka ładu spontanicznego szybko stała się ofiarą fasadowej demokracji nie zabezpieczonej przed rozszerzaniem się władzy rządów.  Wolność ekonomiczna jest systematycznie od blisko dwóch dekad odbierana a przedsiębiorczość metodycznie prześladowana.  

 

Dwadzieścia lat temu cieszyliśmy się z odzyskania przez Polskę niepodległości i przywróconej wolności ekonomicznej. Dziś ciągle żyjemy w nie-podległym państwie ale wolność została przechwycona przez rządową bi-urokrację. Polska dziś ponownie potrzebuje tak daleko idących zmian jak te, które miały miejsce na przełomie lat 80 tych i 90 tych. Nie ma lepszej me-tody na wyjście z kryzysu niż wolność dla ludzkiej przedsiębiorczości. W końcu lat 80 tych panował powszechny system dotowania przedsiębiorstw. Tylko zatrzymanie tego urzędniczego mechanizmu i przywrócenie wolności ekonomicznej pozwoliło nam wyjść z niespotykanego i naprawdę dramatycznego kryzysu niż to z czym dzisiaj nie radzą sobie rządzący w wielu krajach.  Wiemy, że tylko praca tworzy bogactwo narodów i wierzymy, że dzięki wolności najlatwiej pokona się każdy kryzys. Dziś przypominamy tamtą sprzed dwudziestu lekcję bo jest to część historii naszego instytutu i naszego merytorycznego oraz ideowego dorobku.  

 

 Przez dwadzieścia lat niewzruszenie trzymaliśmy się swoich zasad dzia-łania.  Nasza niezależność budowała latami dzisiejszą wiarygodność i repu-tację Centrum im. Adama Smitha i rzeczy której nie braliśmy wogóle pod uwagę - społeczne uznanie i popularność. Nie oceniamy ludzi władzy a jedynie poddajemy krytyce rozwiązania, które forsują.  Nie oczekujemy od nich uznania, kiedy  mówimy i pokazujemy  jak powinna funkcjonować gospodarka a nie jak ma być przez nich sterowana.  

 

Dziś, kiedy jesteśmy zapraszani jako uczestnicy dawnej opozycji politycznej i bierzemy udział w rocznicowych uroczystościach obalenia systemu real-nego socjalizmu oraz rzeczywistej biedy, zadaliśmy sobie pytanie nie tyle o dalszy sens naszego działania ale o naszą misję. Nie mieliśmy jednak wąt-pliwośći, że pragnienie wolności i życia w wolnym kraju, ktore nam to-warzyszyło przy angażowaniu się w działalność antykomunistyczną jest dziś nadal w nas żywe.  „Wolność kocham i rozumiem, wolności oddać nie umiem" śpiewał nieżyjący Bogdan Łyszkiewicz. Słowa  te najbliższe są temu co nas przepełnia i skłania do działania na następne dwadzieścia a jak Pan Bóg da i więcej lat.  

 

Po dwudziestu latach musieliśmy rozszerzyć naszą misję. Demokracja bez ograniczeń kontrolująca dziś gospodarkę zaatakowała w Polsce inne funda-mentale prawo. Prawo do wolności słowa. Naszą misją od tego roku jest również obrona wolności słowa.  Jest dziś zagrożona nie mniej niż wolny rynek.  

Mimo tych zagrożeń wierzymy, że jesteśmy wysłannikami przyszłości, którą ponownie przepełni wolność. Za naszego życia runął totalitarny Związek Radziecki i system komunistycznych dyktatur. Jego wojska udało nam się po kilkudziesięciu latach wyprowadzić z Polski. Czy za tem nie uda się nam przywrócić wolności takiej jaką kochamy i rozumiemy?   Zapamiętajmy słowa Jerzego Stanisława Leca. „Tylko z jedynego systemu nie wydobędziemy się długo: ze słonecznego".  

 

Wrocław, 1 października, Wystąpienie Andrzeja Sadowskiego na gali XX-lecia CAS.  

Robert Gwiazdowski (Prezydent), Andrzej Sadowski (Wiceprezydent), Ireneusz Jabłoński (Członek Zarządu), Cezary Kaźmierczak (Członek Zarządu)